Skalar - legenda domowych akwariów

Skalar (Pterophyllum scalare), znany również jako skalar zwyczajny, to jeden z najbardziej wyrazistych i dostojnych gatunków hodowanych w akwarystyce hobbystycznej. Zyskał popularność dzięki swojej niezwykłej budowie - jego ciało jest wąskie i wysokie, przypominające dysk. W naturze potrafi poruszać się w gęsto zarośniętych zbiornikach i szybko uciekać przed drapieżnikami. Jak jednak skalary radzą sobie w domowych akwariach?

Występowanie
Występuje w grupach w górnym i środkowym biegu Amazonki wraz z jej dopływami. Można go spotkać również w dorzeczu Orinoko (Wenezuela) oraz w rzece Essequibo w Gujanie.

W swoim środowisku żyje wśród korzeni i roślin. Jego naturalny, mocno spłaszczony kształt ułatwia mu przemieszczanie się między roślinnością i pozwala się ukryć.

Charakterystyka

Skalar jest jednym z najbardziej lubianych przedstawicieli rodziny pielęgnicowatych. W sklepach akwarystycznych można obecnie znaleźć kilka gatunków z rodzaju Pterophyllum, tj. skalara wysokiego, skalara łzawego oraz skalara zwyczajnego. Wśród form dzikich bardzo popularna jest również odmiana Manacapuru. W sprzedaży dostępne są zarówno formy dzikie, jak i odmiany hodowlane. Wybór jest szeroki - dotyczy głównie koloru ciała (biały, czarny, czerwony, zielony, niebieski, srebrno-czarny koi). Skalary osiągają przeciętnie 15 cm długości i 22 cm wysokości. Poza wąskim, wysokim ciałem i ciekawym ubarwieniem, ich atutem są okazałe płetwy (zwłaszcza grzbietowa i odbytowa). Płeć jest raczej trudna do rozróżnienia, ponieważ skalar wykazuje niewielki dymorfizm płciowy. Główna różnica dotyczy kształtu brodawki płciowej widocznej podczas tarła. U samicy jest ona długa i zakończona tępo, u samca krótka i ostro zakończona.

Akwarium

Zbiornik dla 5-6 skalarów powinien mieć co najmniej 120-150 cm długości i 50 cm wysokości. Skalar to ryba „ciepłolubna” - optymalna temperatura wody wynosi 24-30°C. Właściwe pH to 6-7,4, a twardość wody 0-15°n. Dla skalarów najbardziej odpowiednie jest piaszczyste podłoże z dodatkiem liści, ozdobione korzeniami i gałęziami. Skalary często kopią w podłożu i mogą zakrztusić się małymi kamyczkami (na podłożu żwirowym). Ryby raczej nie niszczą roślin (chyba że są słabo ukorzenione), więc roślinność może być gęsta. Warto obsadzić tylną część akwarium wysokimi gatunkami, które stworzą tło. Skalary będą pływać między roślinami. Skalary lubią lekkie zacienienie zbiornika i liczne kryjówki. Filtracja powinna być mocna (optymalny zestaw to wydajna pompa i filtr z kilkoma wkładami filtracyjnymi). Wodę należy wymieniać średnio co 2 tygodnie (20-30%). Przy gwałtownej zmianie warunków lub ogólnie w złych warunkach mogą pojawić się choroby skalarów, takie jak flexibakterioza, mykobakterioza czy martwica.
Jednym z najczęściej zadawanych w sklepach akwarystycznych pytań dotyczących tego gatunku jest: z jakimi rybami można trzymać skalary? Skalary akwariowe są terytorialne, mogą wykazywać agresję wobec mniejszych ryb, a także osobników z długimi płetwami. Z reguły szybkie ryby (np. danio pręgowany, SAE) radzą sobie z „zainteresowaniem” ze strony skalarów. Skalarom nie przeszkadzają ryby denne, jak np. glonojad. Wiele zależy również od wielkości zbiornika - w zbyt małych akwariach skalary są nerwowe, a ich ofiary mają ograniczoną przestrzeń do ucieczki. To jedna z najinteligentniejszych ryb akwariowych, co niestety może iść w parze ze złośliwością.

Karmienie
Skalar jest żarłoczny i wszystkożerny. Nie pogardzi pokarmem uniwersalnym, zarówno pływającym, jak i szybko opadającym na dno. Preferuje jednak pokarm mięsny - żywy, mrożony lub suszony. Warto podawać mu ochotkę, larwy komarów, oczliki i rozwielitki. Niestety, może również zjadać narybek innych ryb.

Rozmnażanie

Skalary są monogamiczne i tworzą trwałe pary. W tym przypadku hodowca nie jest w stanie dobrać pary samodzielnie - zwierzęta muszą dobrać się same. Aby zwiększyć szansę na potomstwo, skalary należy hodować w podwyższonej temperaturze (nawet do 32°C), obniżyć twardość wody i podawać pokarm żywy. Ryby powinny mieć dużo kryjówek. Będą zaciekle bronić swojego terytorium, zwłaszcza w mniejszych akwariach. Tarło trwa 1-2 godziny. Samica za pomocą pokładełka przykleja jaja do szyby, roślin, kamieni lub akcesoriów. Samiec podąża za samicą i zapładnia ikrę. Skalary chronią jaja, odstraszając inne ryby. W charakterystyczny sposób wachlują płetwami, dostarczając więcej tlenu. Ikra skalarów nie jest całkowicie bezpieczna. Może się zdarzyć, że jedno z rodziców (zwłaszcza mniej doświadczone) ją zje. Jaja należy chronić przed silnym światłem. Do wody można również dodać odrobinę preparatu zapobiegającego pleśnieniu ikry. Wykluwanie trwa 2-4 dni. Młode przez pierwsze kilka dni korzystają z pęcherzyka żółtkowego. Narybek skalarów zaczyna pływać po akwarium po tygodniu. W pierwszym miesiącu najlepiej podawać mu mikropokarmy, np. w formie pylistej. Duże znaczenie w diecie odgrywa też artemia. Skalar osiąga dojrzałość płciową po 7-10 miesiącach.